Werken met zzp’ers in 2026: wanneer loopt een opdrachtgever risico?

⏰ Leestijd: circa 4-6 minuten

Werken met zzp’ers geeft je onderneming flexibiliteit. Je kunt tijdelijk extra kennis inschakelen, pieken opvangen of een specialist betrekken bij een project. Maar wanneer een zzp’er in de praktijk hetzelfde werkt als een werknemer, kan sprake zijn van schijnzelfstandigheid.

Sinds 1 januari 2025 controleert de Belastingdienst hier weer volledig op. In 2026 geldt nog een gedeeltelijke zachte landing, maar dat betekent niet dat je als opdrachtgever geen financieel risico loopt. Tijd om de samenwerking met jouw zzp’ers opnieuw onder de loep te nemen.

In onze eerdere blog Schijnzelfstandigheid: wat betekent het voor jouw bedrijf? legden we de basis uit. In deze blog kijken we naar de actuele stand van zaken en beantwoorden we de belangrijkste praktische vragen.

Wat is er in 2026 veranderd?

Het handhavingsmoratorium is sinds 1 januari 2025 voorbij. Stelt de Belastingdienst vast dat een zzp’er eigenlijk in loondienst werkt? Dan kan de opdrachtgever direct te maken krijgen met correctieverplichtingen en naheffingsaanslagen voor de loonheffingen.

In 2026 legt de Belastingdienst nog geen verzuimboetes op. Vergrijpboetes zijn vanaf 2026 wél mogelijk als sprake is van opzet of grove schuld. De Belastingdienst kan in principe corrigeren tot 1 januari 2025. Bij kwaadwillendheid of het niet opvolgen van een eerdere aanwijzing kan verder worden teruggekeken. De zachte landing voorkomt dus niet dat loonheffingen en belastingrente moeten worden betaald. De Belastingdienst licht de handhaving hier verder toe.

Wanneer lijkt een zzp’er eigenlijk op een werknemer?

Er bestaat geen lijst waarop je simpelweg een paar vakjes kunt aanvinken. Alle omstandigheden van de samenwerking worden in samenhang beoordeeld. Daarbij wordt onder andere gekeken naar:

• de aard en duur van de werkzaamheden;
• wie de werktijden en werkwijze bepaalt;
• de mate waarin de zzp’er onderdeel is van jouw organisatie;
• of de zzp’er het werk persoonlijk moet uitvoeren;
• wie het tarief bepaalt;
• of de zzp’er commercieel risico loopt;
• of de zzp’er investeert in eigen materialen en bedrijfsmiddelen;
• en of de zzp’er zich ook buiten deze opdracht als ondernemer gedraagt.

Eén kenmerk is nooit automatisch doorslaggevend. Meerdere kenmerken van loondienst bij elkaar kunnen de samenwerking echter wel risicovol maken.

Mag een zzp’er op vaste dagen werken?

Ja, dat mag. Vaste werkdagen betekenen niet automatisch dat sprake is van loondienst. Soms zijn vaste momenten nu eenmaal nodig, bijvoorbeeld vanwege openingstijden, overlegmomenten of de aanwezigheid van klanten.

Het risico wordt groter wanneer jij bepaalt op welke dagen en tijden de zzp’er aanwezig moet zijn, de zzp’er verlof bij jou moet aanvragen en dezelfde roosters volgt als jouw werknemers. Ook een verplichting om een vast aantal uren beschikbaar te zijn kan op loondienst wijzen.

Er is meer ruimte voor zelfstandigheid wanneer de zzp’er zelf de planning bepaalt en vooral afspraken worden gemaakt over het resultaat en de deadline van de opdracht.

Mag je een zzp’er instructies geven?

Ook dat mag. Als opdrachtgever moet je kunnen uitleggen wat je nodig hebt. Je mag afspraken maken over het gewenste resultaat, kwaliteitseisen, veiligheid, deadlines en toegang tot jouw systemen of bedrijfslocatie.

Het wordt anders wanneer je voortdurend bepaalt hoe het werk moet worden uitgevoerd. Denk aan dagelijkse aansturing, een leidinggevende die het werk inhoudelijk verdeelt, vaste werkmethodes zonder ruimte voor eigen keuzes en functioneringsgesprekken zoals bij werknemers.

Een handige vraag is: koop je een zelfstandig resultaat of stuur je vooral iemands werkzaamheden aan? Bij een zelfstandige opdracht ligt de nadruk doorgaans op het resultaat. De zzp’er bepaalt binnen de gemaakte afspraken zelf hoe dat resultaat wordt bereikt.

Wie bepaalt het tarief en de werkwijze?

Een echte ondernemer onderhandelt over het tarief of bepaalt zelf welke prijs nodig is om de opdracht rendabel uit te voeren. Een eenzijdig opgelegd tarief, zonder onderhandelingsruimte, kan juist op loondienst wijzen. Een hoog uurtarief is overigens niet automatisch voldoende om zelfstandigheid aan te tonen.

Ook de verdeling van risico’s is belangrijk. Moet de zzp’er fouten in eigen tijd herstellen? Draagt de zzp’er zelf het risico van meerwerk of tegenvallers? Gebruikt de zzp’er eigen materialen en verzekeringen? Dat zijn kenmerken die bij ondernemerschap passen.

Ontvangt de zzp’er altijd hetzelfde bedrag per maand, ongeacht het resultaat, en draagt jouw onderneming vrijwel alle risico’s? Dan lijkt de samenwerking sneller op een arbeidsovereenkomst.

Is een modelovereenkomst voldoende?

Nee. Een modelovereenkomst kan helpen om afspraken duidelijk vast te leggen, maar biedt alleen zekerheid wanneer in de praktijk ook volgens die overeenkomst wordt gewerkt.

De Belastingdienst beoordeelt sinds september 2024 geen nieuwe modelovereenkomsten meer. Bestaande, goedgekeurde modelovereenkomsten mogen nog tot en met 31 december 2029 worden gebruikt. De Belastingdienst waarschuwt daarbij nadrukkelijk voor schijnzekerheid: de feitelijke samenwerking blijft bepalend. Lees meer over het gebruik van modelovereenkomsten.

Een goed contract waarin staat dat geen gezagsverhouding bestaat, helpt dus niet als de zzp’er in werkelijkheid dagelijks wordt aangestuurd alsof hij of zij werknemer is.

Ook het oprichten van een bv voorkomt schijnzelfstandigheid niet automatisch. De rechtsvorm verandert namelijk niets aan de manier waarop het werk wordt uitgevoerd. Meer weten over de verschillen tussen rechtsvormen? Lees dan onze blog Welke rechtsvorm past bij jouw bedrijf?.

Wat gebeurt er bij een controle?

De Belastingdienst kan beginnen met een bedrijfsbezoek om inzicht te krijgen in de manier waarop jouw organisatie zzp’ers inzet. Er kan ook een boekenonderzoek volgen. Daarbij worden niet alleen de overeenkomsten bekeken, maar ook de praktijk.

Denk aan:

• planningen en urenregistraties;
• facturen en betaalafspraken;
• e-mails met instructies;
• de toegang tot systemen en bedrijfsmiddelen;
• de positie van de zzp’er binnen het team;
• en de manier waarop werkzaamheden worden aangestuurd.

Blijkt achteraf dat sprake was van loondienst? Dan moet je mogelijk eerdere aangiften loonheffingen corrigeren of je alsnog aanmelden als werkgever. De opdrachtgever kan loonbelasting, premies werknemersverzekeringen, de werkgeversheffing Zvw en belastingrente verschuldigd worden. In 2026 kan daar bij opzet of grove schuld een vergrijpboete bijkomen. De Belastingdienst geeft een uitgebreid overzicht van de gevolgen voor opdrachtgevers.

Welke risico’s loopt de zzp’er?

Niet alleen de opdrachtgever loopt risico. Ook voor de zzp’er kan een herbeoordeling gevolgen hebben.

De inkomsten uit de betreffende opdracht kunnen fiscaal als loon worden behandeld. Daardoor kunnen kostenaftrek en ondernemersfaciliteiten, zoals de zelfstandigenaftrek, investeringsaftrek en mkb-winstvrijstelling, worden beperkt. Ook kan de btw-behandeling van de opdracht moeten worden aangepast.

Tegelijkertijd kan de werkende mogelijk aanspraak maken op werknemersrechten, zoals vakantiegeld, betaalde vakantiedagen, loondoorbetaling bij ziekte, pensioenopbouw of toepassing van een cao. Daardoor kunnen naast fiscale gevolgen ook arbeidsrechtelijke en financiële claims ontstaan.

Meer weten over algemene ondernemersrisico’s? Lees dan ook Aansprakelijkheid als ondernemer: hoe bescherm je jezelf?.

Wat kun je als opdrachtgever nu doen?

Wacht niet tot de Belastingdienst langskomt, maar beoordeel iedere samenwerking afzonderlijk:

1. Controleer of het contract past bij de dagelijkse praktijk.
2. Beschrijf de opdracht en het gewenste resultaat zo concreet mogelijk.
3. Geef de zzp’er voldoende vrijheid bij planning en uitvoering.
4. Leg vast wie verantwoordelijk is voor fouten, vervanging en extra kosten.
5. Beoordeel langdurige opdrachten regelmatig opnieuw.
6. Kijk extra kritisch naar zzp’ers die hetzelfde werk doen als werknemers.
7. Pas de samenwerking aan of kies voor een arbeidsovereenkomst als zelfstandigheid niet goed mogelijk is.

Blijkt dat de samenwerking eigenlijk bij loondienst past? Dan kan een arbeidsovereenkomst de veiligste oplossing zijn. In onze blog Je eerste werknemer aannemen: wat moet je regelen? lees je wat daarbij komt kijken.

Twijfel over jouw zzp-constructie?

Geen enkele samenwerking is hetzelfde. Vaste werkdagen, één opdrachtgever of een uurtarief zeggen afzonderlijk niet genoeg. Het totaalbeeld bepaalt of iemand echt zelfstandig werkt.

Wil je weten of jouw afspraken en de praktijk bij elkaar passen? Bij Voor Elkaar kijken we graag met je mee. Zo brengen we de risico’s tijdig in beeld en zorgen we samen dat je alles goed voor elkaar hebt.