Je bedrijf overdragen aan de volgende generatie: begin niet pas bij je pensioen

⏰ Leestijd: 7-9 minuten

Je hebt jarenlang gebouwd aan je bedrijf. Misschien hoop je dat je zoon, dochter of een ander familielid het op een dag overneemt. Toch is bedrijfsopvolging niet iets wat je pas regelt zodra je wilt stoppen. Een goede overdracht vraagt tijd: om een opvolger klaar te stomen, de onderneming overdraagbaar te maken én te bepalen hoe je zelf na de overdracht financieel verdergaat.

Daar komt bij dat een familieoverdracht meer is dan een zakelijke transactie. Het gaat ook over vertrouwen, verwachtingen en de positie van familieleden die niet in het bedrijf werken. Juist daarom is het verstandig om vroeg te beginnen en de zakelijke, fiscale en persoonlijke keuzes naast elkaar te leggen.

In deze blog leggen we uit welke mogelijkheden er zijn, wat de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) en doorschuifregeling (DSR) betekenen en waar je in 2026 extra op moet letten.

Wanneer begin je met bedrijfsopvolging?

Het korte antwoord: liever vijf tot tien jaar te vroeg dan één jaar te laat.

Die tijd heb je niet alleen nodig voor de fiscale voorwaarden. Een opvolger moet ook de ruimte krijgen om ervaring op te doen, verantwoordelijkheid over te nemen en te ontdekken of het ondernemerschap echt bij hem of haar past. Tegelijkertijd moet jij leren loslaten. Dat is in de praktijk vaak minstens zo lastig als het regelen van de cijfers en contracten.

Begin daarom met vragen als:

• Wie wil en kan het bedrijf voortzetten?
• Welke kennis, bevoegdheden en relaties moeten worden overgedragen?
• Wil je na de overdracht nog betrokken blijven?
• Welk inkomen en vermogen heb je zelf nodig na je vertrek?
• Is de onderneming financieel sterk genoeg om een overname te dragen?

Een onderneming die sterk afhankelijk is van één eigenaar, klant of leverancier is lastiger over te dragen. Werken aan zelfstandige processen en een stevig management maakt je bedrijf niet alleen beter verkoopbaar, maar helpt ook bij de groei en schaalbaarheid van je onderneming.

Schenken, verkopen of nalaten?

Een familiebedrijf kan worden verkocht, geschonken of later via een erfenis overgaan. Ook een combinatie is mogelijk.

Verkopen

Bij verkoop ontvangt de overdrager een zakelijke prijs voor de onderneming of de aandelen. Dat kan belangrijk zijn als de verkoopopbrengst nodig is voor de oude dag. De opvolger moet de koopsom wel kunnen financieren. Bovendien kan de verkoop leiden tot inkomstenbelasting, vennootschapsbelasting, box 2-heffing of overdrachtsbelasting, afhankelijk van de structuur en wat er precies wordt overgedragen.

Schenken

Bij een schenking hoeft de opvolger niet de volledige waarde te financieren. Daar staat tegenover dat schenkbelasting verschuldigd kan zijn. Onder voorwaarden kunnen de BOR en DSR de directe belastingdruk beperken of uitstellen.

Nalaten

Bij overlijden kan de onderneming overgaan op basis van het testament of, als dat ontbreekt, volgens het wettelijk erfrecht. Wachten tot dat moment geeft alleen weinig ruimte om de overdracht zorgvuldig voor te bereiden. Ook kan onduidelijkheid ontstaan over de zeggenschap, de waardering en de verdeling tussen erfgenamen.

In de praktijk wordt vaak gekozen voor een combinatie. Denk aan een gedeeltelijke verkoop tegen een zakelijke prijs, gecombineerd met een schenking of een lening van de ouders aan de opvolger. Welke route past, hangt af van de onderneming, de financiële positie van beide generaties en de familieverhoudingen.

Hoe bepaal je de waarde van de onderneming?

Ook binnen de familie moet je uitgaan van een zakelijke waarde. Een te lage verkoopprijs kan door de Belastingdienst gedeeltelijk als schenking worden gezien.

De waarde wordt meestal bepaald aan de hand van meerdere factoren:

• de winstcapaciteit en verwachte kasstromen;
• de waarde van bezittingen en schulden;
• de afhankelijkheid van de huidige eigenaar;
• het klantenbestand, personeel en contracten;
• marktontwikkelingen en bedrijfsrisico’s;
• aanwezige goodwill.

Een waardering is dus meer dan een rekensom op basis van de laatste jaarrekening. Laat de uitgangspunten goed vastleggen in een waarderingsrapport. Dat geeft duidelijkheid richting de Belastingdienst, de financier én de andere familieleden.

Hoe financier je de overdracht?

Een opvolger heeft vaak niet genoeg eigen geld om de onderneming in één keer over te nemen. Dat hoeft een overdracht niet onmogelijk te maken. Mogelijke oplossingen zijn:

• een bancaire financiering;
• een lening van de overdrager;
• betaling van de koopsom in termijnen;
• een earn-out, waarbij een deel van de prijs afhangt van toekomstige resultaten;
• een gefaseerde aandelenoverdracht;
• een combinatie van verkoop en schenking.

Let erop dat de afspraken zakelijk en haalbaar zijn. Een hoge koopsom of aflossingsverplichting kan zoveel geld uit de onderneming trekken dat er te weinig overblijft voor investeringen, tegenvallers en groei. Tegelijkertijd moet de overdrager voldoende financiële zekerheid houden.

Bedrijfsopvolging en pensioenopbouw als ondernemer horen daarom bij hetzelfde plan.

Wat zijn de BOR en de DSR?

De bedrijfsopvolgingsregeling en de doorschuifregeling worden vaak in één adem genoemd, maar regelen niet hetzelfde.

De bedrijfsopvolgingsregeling

De BOR is een vrijstelling voor de schenk- of erfbelasting bij de overdracht van een actieve onderneming. In 2026 is de waarde van de objectieve onderneming tot en met € 1.543.500 volledig vrijgesteld. Van het meerdere is 75% vrijgesteld.

De regeling geldt niet automatisch en alleen als aan verschillende voorwaarden wordt voldaan. Zo moet sprake zijn van een actieve onderneming en niet alleen van beleggingen. Bij schenking moet de overdrager de onderneming in beginsel minimaal vijf jaar hebben gedreven of de aandelen minimaal vijf jaar hebben gehouden. Bij overlijden geldt in beginsel een periode van één jaar. De verkrijger moet bij schenking minimaal 21 jaar zijn.

Voor verkrijgingen vanaf 1 januari 2025 geldt bovendien een voortzettingstermijn van drie jaar. De opvolger moet de onderneming dus daadwerkelijk voortzetten en bij een aandelenoverdracht de aandelen gedurende die periode behouden. Wordt niet aan de voorwaarden voldaan, dan kan de vrijstelling alsnog geheel of gedeeltelijk vervallen. Deze bedragen en hoofdvoorwaarden zijn opgenomen in de BOR-brochure 2026 van de Belastingdienst.

De doorschuifregeling

De DSR ziet op de inkomstenbelasting. Zonder doorschuifregeling kan bij een overdracht direct belasting verschuldigd zijn over bijvoorbeeld stille reserves, goodwill of de waardestijging van aandelen in een BV.

Met de DSR wordt die belastingclaim onder voorwaarden doorgeschoven naar de opvolger. De belasting verdwijnt dus niet, maar wordt uitgesteld. De opvolger neemt de fiscale boekwaarden of verkrijgingsprijs over en krijgt daarmee ook de latente belastingclaim mee.

Of de BOR en DSR kunnen worden toegepast, verschilt per rechtsvorm. Het maakt bijvoorbeeld uit of je een eenmanszaak, VOF of BV overdraagt. Lees daarom ook onze blog over de keuze van de juiste rechtsvorm.

Wat is er in 2026 veranderd?

Vanaf 2026 zijn verschillende onderdelen van de BOR en DSR aangepast. Zo is duidelijker vastgelegd wanneer aandelen als preferente aandelen worden gezien. Aandelen met voorrang bij de winstverdeling of liquidatieopbrengst kunnen daardoor buiten de regelingen vallen.

Bij hybride aandelen kan alleen het niet-preferente deel onder voorwaarden kwalificeren. Preferente aandelen kunnen in bepaalde gevallen wel in aanmerking komen als zij zijn ontstaan als onderdeel van een gefaseerde bedrijfsopvolging.

Heb je verschillende soorten aandelen, zoals A-, B- of letteraandelen? Laat dan tijdig beoordelen welke rechten aan die aandelen zijn gekoppeld. De statuten en aandeelhoudersafspraken zijn hierbij belangrijk.

De eerder aangekondigde algemene beperking van de BOR en DSR tot gewone aandelen met een belang van minimaal 5% van het geplaatste kapitaal is in 2026 niet in werking getreden. De invoering daarvan was gekoppeld aan andere maatregelen voor familiebedrijven die eveneens niet zijn ingegaan. Dat betekent niet dat ieder klein of bijzonder aandelenbelang automatisch kwalificeert. De bestaande voorwaarden en de nieuwe regels voor preferente aandelen blijven belangrijk. De koppeling van deze maatregelen is terug te vinden in het gewijzigde amendement bij de Wet aanpassing fiscale bedrijfsopvolgingsfaciliteiten.

Verder zijn herstructureringen tijdens de bezits- en voortzettingsperiode op onderdelen soepeler geworden, zolang de economische gerechtigdheid niet ongewenst toe- of afneemt. Tegelijkertijd zijn constructies aangepakt waarbij de BOR meerdere keren op dezelfde onderneming wordt gebruikt of waarbij op hoge leeftijd kort voor een overdracht vermogen wordt omgezet in ondernemingsvermogen.

Wat gebeurt er met vastgoed in de onderneming?

Vastgoed vraagt bij bedrijfsopvolging extra aandacht. Een pand dat daadwerkelijk binnen de onderneming wordt gebruikt, kan onder voorwaarden ondernemingsvermogen zijn. Vastgoed dat aan derden wordt verhuurd, wordt voor de BOR in beginsel als beleggingsvermogen behandeld en valt daardoor meestal buiten de vrijstelling.

Ook kan het bedrijfspand privébezit zijn van de ondernemer en aan de eigen BV ter beschikking worden gesteld. Bij een gelijktijdige overdracht van het pand en de aandelen kunnen bijzondere regels gelden. Daarnaast kunnen overdrachtsbelasting en btw een rol spelen.

Breng daarom vooraf in kaart:

• wie juridisch eigenaar is van het vastgoed;
• hoe het pand wordt gebruikt;
• welke financiering erop rust;
• of de opvolger het pand nodig heeft;
• of eigendom en onderneming samen of juist afzonderlijk worden overgedragen.

Hoe voorkom je ongelijkheid tussen kinderen?

Gelijk behandelen betekent niet altijd dat ieder kind precies hetzelfde krijgt. Het kind dat het bedrijf voortzet, neemt ook risico, verantwoordelijkheid en vaak een financieringslast over. Een kind dat niet in de onderneming werkt, heeft daarentegen behoefte aan een eerlijke en begrijpelijke regeling.

Mogelijke oplossingen zijn:

• het bedrijf toedelen aan de opvolger en andere kinderen compenseren met privévermogen;
• een geldvordering opnemen voor de andere kinderen;
• de compensatie gespreid uitbetalen;
• een verzekering gebruiken om extra liquiditeit te creëren;
• onderscheid maken tussen eigendom, economisch belang en zeggenschap.

Bespreek de uitgangspunten op tijd met alle betrokkenen. Niet ieder detail hoeft gezamenlijk te worden beslist, maar verrassingen achteraf zijn zelden goed voor de familieverhoudingen.

Welke rol spelen een testament en huwelijkse voorwaarden?

Een bedrijfsopvolgingsplan werkt alleen als de juridische documenten daarop aansluiten. In een testament kun je onder meer vastleggen wie de onderneming of aandelen krijgt, hoe andere erfgenamen worden gecompenseerd en wie tijdelijk de zeggenschap uitoefent als je onverwacht overlijdt.

Huwelijkse voorwaarden of partnerschapsvoorwaarden bepalen mede welke vermogensrechten bij een scheiding of overlijden moeten worden verdeeld of verrekend. Ook de statuten, aandeelhoudersovereenkomst, vennootschapsovereenkomst en het levenstestament moeten aansluiten op het opvolgingsplan.

Zonder goede afspraken kan de wettelijke verdeling bij overlijden anders uitpakken dan je voor de onderneming voor ogen had.

Een praktisch stappenplan

Wil je serieus werk maken van bedrijfsopvolging? Begin dan met deze stappen:

1. Bepaal wat jij, je gezin en de opvolger willen.
2. Onderzoek of de opvolger klaar is voor eigendom én leiding.
3. Laat de ondernemingsstructuur, aandelenrechten en het vastgoed beoordelen.
4. Bepaal de zakelijke waarde van de onderneming.
5. Maak een financieel en fiscaal overdrachtsplan.
6. Stem het testament, de huwelijkse voorwaarden en zakelijke overeenkomsten hierop af.
7. Voer de overdracht eventueel in fases uit en evalueer het plan regelmatig.

Tot slot: bedrijfsopvolging is een proces, geen handtekening

Een goede familieoverdracht houdt rekening met de continuïteit van het bedrijf, de financiële toekomst van de overdrager, de mogelijkheden van de opvolger én de verhoudingen binnen de familie. De BOR en DSR kunnen daarbij veel verschil maken, maar alleen als de overdracht tijdig en zorgvuldig wordt voorbereid.

Denk je na over opvolging binnen jouw familie? Wacht dan niet tot je pensioen in zicht komt. Bij Voor Elkaar brengen we de fiscale, financiële en persoonlijke gevolgen samen in één helder plan. Zo zorgen we ervoor dat niet alleen je onderneming, maar ook de familie goed verder kan.

Samen maken we de volgende stap voor elkaar.